Ứng cử viên có được Livestream vận động bầu cử?

 Livestream vận động bầu cử có hợp pháp không? Bài viết phân tích quy định của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND về việc ứng cử viên sử dụng mạng xã hội, livestream để vận động cử tri, những giới hạn pháp lý cần tuân thủ và các hành vi bị cấm trong mùa bầu cử 2026.

Sự chuyển dịch của các hoạt động chính trị sang không gian số đã tạo ra những tiền đề mới cho các cuộc bầu cử tại Việt Nam. Trong bối cảnh chuẩn bị cho cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, việc xác định rõ hành lang pháp lý cho các hình thức vận động bầu cử mới, đặc biệt là livestream trên mạng xã hội, là vô cùng thiết yếu. Bài viết này của Luật Minh Khuê phân tích chi tiết dựa trên hệ thống luật pháp hiện hành, các nghị quyết của Hội đồng bầu cử quốc gia và xu hướng ứng dụng công nghệ trong quản lý nhà nước.

1. Hệ thống hóa quy định pháp luật về vận động bầu cử

Vận động bầu cử là một giai đoạn then chốt trong quy trình bầu cử, được quy định chặt chẽ nhằm đảm bảo tính dân chủ, công bằng và công khai. Theo Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015, vận động bầu cử của người ứng cử là hoạt động gặp gỡ, tiếp xúc cử tri hoặc thông qua phương tiện thông tin đại chúng để người ứng cử báo cáo với cử tri về dự kiến chương trình hành động của mình nhằm thực hiện trách nhiệm đại biểu nếu được bầu và trao đổi những vấn đề mà cử tri quan tâm.

Các hình thức vận động bầu cử truyền thống và hiện đại

Căn cứ vào Điều 63 của Luật Bầu cử 2015, có hai hình thức vận động bầu cử chính được pháp luật công nhận và bảo hộ. Hình thức đầu tiên là thông qua việc tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri, do Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc phối hợp với Ủy ban nhân dân ở đơn vị bầu cử tổ chức. Hình thức thứ hai là vận động thông qua các phương tiện thông tin đại chúng.

Trong những năm gần đây, khái niệm "phương tiện thông tin đại chúng" không còn bó hẹp trong báo in, đài phát thanh hay truyền hình truyền thống. Sự thích ứng của luật pháp với không gian mạng đã mở ra cơ hội cho các ứng cử viên tiếp cận cử tri qua các nền tảng số. Theo các hướng dẫn mới nhất từ Hội đồng bầu cử quốc gia, người ứng cử có thể sử dụng mạng xã hội để tương tác với cử tri và vận động bầu cử cho mình, coi đây là một phần của việc ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác bầu cử.

Tiêu chí so sánh	Hội nghị tiếp xúc cử tri	Phương tiện thông tin đại chúng (bao gồm Livestream)
Tính chủ động	Do cơ quan nhà nước tổ chức theo kế hoạch	Ứng cử viên chủ động thực hiện trong khuôn khổ pháp luật
Phạm vi tiếp cận	Giới hạn trong hội trường hoặc điểm tiếp xúc cụ thể	Lan tỏa rộng rãi trên không gian mạng và truyền thông
Sự tương tác	Đối thoại trực tiếp, trực diện	Tương tác qua bình luận, lượt thích và chia sẻ trực tuyến
Tính lưu giữ	Thường chỉ ghi lại qua biên bản hoặc phóng sự	Nội dung có thể được lưu trữ và xem lại nhiều lần

Phân tích Điều 63 Luật Bầu cử 2015 về trách nhiệm của cơ quan tổ chức

Luật Bầu cử quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong việc tạo điều kiện cho người ứng cử thực hiện quyền vận động. Hội đồng bầu cử quốc gia có trách nhiệm chỉ đạo công tác thông tin, tuyên truyền và vận động bầu cử trong cả nước. Việc vận động phải đảm bảo các nguyên tắc: dân chủ, công khai, bình đẳng, đúng pháp luật, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội. Điều này có nghĩa là mọi ứng cử viên, dù ở vị trí công tác nào hay có nguồn lực cá nhân ra sao, đều phải được trao cơ hội vận động tương đương nhau trước cử tri.

 

2. Livestream và tính hợp pháp trong không gian mạng

Livestream (phát trực tiếp) trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, YouTube, TikTok đã trở thành một công cụ truyền thông phổ biến. Câu hỏi về tính hợp pháp của livestream trong vận động bầu cử đã được giải đáp thông qua các văn bản hướng dẫn hành chính và thực tiễn triển khai.

Khái niệm phương tiện thông tin đại chúng trong kỷ nguyên số

Luật pháp Việt Nam hiện nay thừa nhận việc người ứng cử có thể sử dụng các phương tiện truyền thông hiện đại để trình bày chương trình hành động. Theo hướng dẫn của Tổng Thư ký Quốc hội và Hội đồng bầu cử quốc gia, ngoài các kênh chính thống, người ứng cử hoàn toàn có thể sử dụng mạng xã hội để tương tác. Livestream được xem là một phương thức biểu đạt của hình thức vận động qua phương tiện thông tin đại chúng, giúp cử tri hiểu rõ hơn về năng lực, trình độ và tư duy của ứng cử viên.

Sự thích ứng này không chỉ dừng lại ở việc cho phép livestream cá nhân mà còn mở rộng ra việc tổ chức các hội nghị tiếp xúc cử tri trực tuyến hoặc kết hợp trực tiếp với trực tuyến. Điều này đặc biệt quan trọng trong các tình huống bất khả kháng hoặc tại các địa bàn rộng lớn, giúp đảm bảo an toàn thông tin mạng và an ninh mạng trong khi vẫn duy trì quyền lợi của ứng cử viên và cử tri.

Hướng dẫn của Hội đồng bầu cử quốc gia về ứng dụng CNTT

Hội đồng bầu cử quốc gia đã có những bước tiến lớn trong việc điện tử hóa quy trình bầu cử. Điển hình là việc cho phép công dân nộp hồ sơ ứng cử trực tuyến qua Cổng thông tin của Hội đồng bầu cử quốc gia. Người ứng cử sử dụng tài khoản Định danh điện tử (VNeID) để thực hiện kê khai hồ sơ, giúp giảm thiểu sai sót và thể hiện tính chuyên nghiệp, hiện đại của hệ thống quản lý. Đây là nền tảng quan trọng để việc vận động bầu cử trên không gian mạng được quản lý một cách đồng bộ và chính xác.

 

3. Điều kiện và giới hạn khi thực hiện Livestream vận động

Mặc dù pháp luật mở cửa cho các hình thức vận động mới, ứng cử viên vẫn phải tuân thủ các điều kiện và giới hạn nghiêm ngặt để đảm bảo cuộc bầu cử diễn ra công bằng và đúng luật.

Quy định về thời gian vận động: Nguyên tắc 24 giờ

Thời gian vận động bầu cử không phải là vô hạn. Theo Điều 64 Luật Bầu cử, hoạt động vận động bắt đầu từ ngày công bố danh sách chính thức những người ứng cử và phải kết thúc trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ.

Đối với cuộc bầu cử khóa XVI dự kiến vào ngày 15/03/2026, các mốc thời gian cụ thể cần được lưu ý:

• Bắt đầu: Sau khi Hội đồng bầu cử quốc gia công bố danh sách chính thức (dự kiến sau ngày 14/02/2026 khi có Nghị quyết số 151/NQ-HĐBCQG).
• Kết thúc: Trước 7 giờ sáng ngày 14/03/2026 (tức là 24 giờ trước khi bỏ phiếu vào 7 giờ sáng ngày 15/03/2026).

Mốc thời gian	Sự kiện tương ứng	Ghi chú pháp lý
14/02/2026	Công bố danh sách chính thức ứng cử viên	Bắt đầu quyền vận động bầu cử
14/03/2026	24 giờ trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu	Kết thúc mọi hoạt động vận động, bao gồm Livestream
15/03/2026	Ngày bầu cử toàn quốc	Không được thực hiện bất kỳ hành vi vận động nào

Nội dung và chuẩn mực phát ngôn

Khi thực hiện livestream, người ứng cử phải trình bày dự kiến chương trình hành động của mình. Nội dung này phải tập trung vào việc thực hiện trách nhiệm nếu được bầu, trả lời các vấn đề cử tri quan tâm và tuân thủ các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp. Người ứng cử không được sử dụng livestream để phục vụ lợi ích cá nhân ngoài mục đích bầu cử.

Đảm bảo tính công bằng trong tiếp cận công nghệ

Một trong những nguyên tắc cơ bản là việc vận động bầu cử phải được tiến hành bình đẳng. Điều này đặt ra yêu cầu là các cơ quan phụ trách bầu cử phải đảm bảo mọi ứng cử viên, kể cả những người không có thế mạnh về công nghệ, đều có cơ hội trình bày chương trình hành động trên các nền tảng thông tin địa phương. Các buổi livestream cá nhân không được tạo ra sự phân biệt đối xử hoặc làm lu mờ quyền lợi của các ứng cử viên khác không sử dụng hình thức này.

 

4. Những hành vi bị nghiêm cấm trên môi trường Livestream

Không gian mạng vốn phức tạp, do đó pháp luật quy định những giới hạn đỏ mà ứng cử viên không được phép vượt qua khi thực hiện vận động bầu cử trực tuyến.

Lạm dụng quyền tự do ngôn luận để xúc phạm danh dự

Nghiêm cấm việc lợi dụng vận động bầu cử để tuyên truyền trái với Hiến pháp và pháp luật hoặc làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của tổ chức, cá nhân khác. Trong livestream, ứng cử viên phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về phát ngôn của mình. Mọi hành vi bôi nhọ đối thủ hoặc đưa tin sai sự thật về các chính sách nhà nước đều sẽ bị xử lý nghiêm khắc.

Vi phạm quy định về tài chính và quảng cáo

Ứng cử viên không được lợi dụng vận động bầu cử để quyên góp tiền bạc, tài trợ từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước cho mục đích cá nhân. Đặc biệt, việc sử dụng kinh phí ngoài quy định để chạy quảng cáo livestream rầm rộ có thể bị xem là hành vi cạnh tranh không lành mạnh và vi phạm nguyên tắc công bằng. Pháp luật cũng nghiêm cấm việc dùng tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất để mua chuộc, lôi kéo cử tri.

Xử lý vi phạm và chế tài hình sự

Các hành vi vi phạm về bầu cử có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng. Người vi phạm tùy theo tính chất, mức độ mà bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Căn cứ Bộ luật Hình sự 2015:

• Tội xâm phạm quyền bầu cử (Điều 160): Phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm nếu dùng thủ đoạn lừa gạt, mua chuộc, cưỡng ép cản trở bầu cử. Nếu hành vi dẫn đến hoãn ngày bầu cử hoặc có tổ chức, mức phạt tù có thể lên đến 02 năm.
• Tội làm sai lệch kết quả bầu cử (Điều 161): Người có trách nhiệm trong công tác bầu cử mà gian lận phiếu bầu hoặc làm sai lệch kết quả có thể bị phạt tù từ 01 năm đến 03 năm nếu gây hậu quả nghiêm trọng.

Để buổi livestream diễn ra an toàn và hiệu quả, ứng cử viên nên phối hợp chặt chẽ với Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và Ban chỉ đạo bầu cử địa phương. Việc thông báo trước về kế hoạch vận động trực tuyến giúp cơ quan chức năng có phương án hỗ trợ về an ninh mạng và đảm bảo rằng hoạt động này không chồng chéo với các buổi tiếp xúc cử tri trực tiếp khác.

Ứng cử viên cũng nên tận dụng tối đa các nền tảng chính thống như trang thông tin điện tử của Hội đồng bầu cử quốc gia để đăng tải chương trình hành động của mình, tạo nên sự tin tưởng tuyệt đối cho cử tri. Trong kỷ nguyên số, một ứng cử viên am hiểu luật pháp và thành thạo công nghệ sẽ là hình mẫu đại diện cho sự phát triển và đổi mới của đất nước.

Việc chuẩn bị hồ sơ kỹ lưỡng, đặc biệt là bản kê khai tài sản và tiểu sử tóm tắt, là điều kiện tiên quyết để bước vào giai đoạn vận động bầu cử một cách tự tin. Cuộc bầu cử năm 2026 với sự hỗ trợ của công nghệ VNeID và các nền tảng trực tuyến chắc chắn sẽ là một minh chứng cho sự minh bạch và dân chủ của hệ thống chính trị Việt Nam.