Khi livestream bán hàng, làm affiliate hay nhận booking KOL/KOC ngày càng “ra tiền”, nhiều người lại rơi vào trạng thái mù mờ về nghĩa vụ thuế vì thu nhập đến từ nhiều nguồn và nhiều kênh thanh toán khác nhau. Chỉ cần không tách bạch dòng tiền, thiếu đối soát và hồ sơ chứng từ, người sáng tạo (creator) rất dễ lúng túng khi cần kê khai hoặc giải trình.
Tết Nguyên đán cận kề là thời điểm nhiều KOL/KOC, streamer, chủ kênh và cả các agency “điều phối” nội dung tăng tốc chạy kế hoạch doanh thu. Họ livestream đều hơn, nhận job quảng cáo dày hơn, đẩy affiliate mạnh hơn. Tiền về cũng đa dạng chưa từng có, hoa hồng từ sàn, tiền nhãn hàng chuyển khoản, nền tảng trả theo lượt xem, agency trả theo chiến dịch, rồi khoản “tip”, quà tặng, voucher quy đổi…
Vấn đề là, nhiều người chỉ nhìn con số trên bảng điều khiển (dashboard) của nền tảng và nghĩ “mình làm nội dung thôi”, nên thuế chắc… chưa cần vội. Nhưng cơ quan thuế lại nhìn theo hướng khác. Vì đây là thu nhập phát sinh từ hoạt động kinh doanh/ cung cấp dịch vụ trên môi trường số. Nếu không tách bạch ngay từ đầu, đến lúc bị yêu cầu giải trình sẽ rất khó, không phải vì “thuế cao”, mà vì không chứng minh được doanh thu, chi phí, nguồn tiền.
Thực tế cho thấy kiểm tra, truy thu không còn là chuyện xa lạ, riêng Thuế TP.HCM cho biết 6 tháng đầu năm 2025 đã xử lý 4.002 tổ chức, cá nhân trong chuyên đề TMĐT, số thuế truy thu và phạt 115,5 tỷ đồng. Có trường hợp cá nhân kinh doanh trà sữa, doanh thu khoảng 12 tỷ/năm bị truy thu tới 3,2 tỷ đồng.
Thu nhập “từ nền tảng” gồm những khoản nào? Vì sao càng nhiều kênh càng dễ vướng?
Nói “thu nhập từ nền tảng” nghe đơn giản, nhưng trên thực tế một creator có thể có nhiều “dòng tiền” cùng lúc. Với mục tiêu hiểu đúng nghĩa vụ thuế, bạn nên bóc tách theo nhóm:
Thu nhập gắn trực tiếp với giao dịch bán hàng: Ví dụ, bán hàng qua livestream trên sàn; doanh thu từ đơn hàng; doanh thu từ dịch vụ kèm theo (gói quà, lắp đặt, vận chuyển kèm hàng hóa… tùy mô hình). Đây là dòng tiền mà nền tảng thường có dữ liệu tương đối rõ: đơn hàng, hoàn/huỷ, phí sàn, phí vận chuyển, voucher… và người bán hay nhìn qua dashboard.
Thu nhập hoa hồng/tiếp thị liên kết (affiliate): Bản chất thường là hoa hồng theo kết quả (click/lead/sale) và có thể đi qua: nền tảng affiliate, sàn TMĐT, network, agency hoặc nhãn hàng. Rủi ro ở chỗ, cùng một chiến dịch, tiền có thể được chia thành nhiều “đợt” và nhiều “đầu trả”, rất dễ lệch giữa sao kê và dữ liệu chiến dịch.
Thu nhập từ quảng cáo - booking - tài trợ: Nhãn hàng trả theo gói nội dung (post/video/livestream), theo thời gian, theo KPI hoặc trả qua agency. Đây là phần nhiều creator “quên” nhất khi làm sổ theo dõi, vì không hiện trên dashboard bán hàng.
Thu nhập từ nền tảng trả theo lượt xem/đăng ký/quà tặng: Tùy nền tảng, cơ chế trả khác nhau. Điểm chung, tiền thường được tổng hợp theo kỳ và chuyển về tài khoản ngân hàng/ ví, khiến việc chứng minh “tiền này từ đâu” về sau phụ thuộc rất nhiều vào bảng sao kê + báo cáo doanh thu theo kỳ bạn lưu lại.
Vì sao càng nhiều kênh càng dễ rắc rối? Vì cơ quan thuế có thể đối chiếu dữ liệu từ nhiều nguồn. Thuế TP.HCM từng nêu việc phối hợp ngân hàng và trung gian thanh toán để thu thập dữ liệu, phân tích, nhận diện đối tượng chưa đăng ký/kê khai/nộp thuế. Khi bạn nhận tiền qua 4–5 kênh mà không có “sổ cái” (một file theo dõi thống nhất), đến lúc cần giải trình sẽ rơi vào tình thế: “tiền có thật, nhưng bằng chứng rời rạc”.
Không nên phó mặc nghĩa vụ đóng thuế cho nền tảng số
Mới đây, Chính phủ ban hành Nghị định 117/2025/NĐ-CP về quản lý thuế với hoạt động kinh doanh trên nền tảng TMĐT, nền tảng số của hộ, cá nhân. Theo thông tin hướng dẫn từ cơ quan thuế, từ 01/7/2025, tổ chức quản lý sàn TMĐT/nền tảng số có chức năng thanh toán sẽ có trách nhiệm khấu trừ, kê khai và nộp thay thuế GTGT, thuế TNCN cho hộ, cá nhân kinh doanh phát sinh doanh thu trên nền tảng. Thời điểm khấu trừ là khi xác nhận giao dịch thành công và chấp nhận thanh toán.
Nghe vậy nhiều người thở phào cho rằng “Sàn nộp thay rồi, mình khỏi lo?”. Thế nhưng, thực tế không hẳn vậy, bạn cần nắm chắc 3 điểm:
Thứ nhất, không phải mọi dòng tiền của creator đều nằm trong cơ chế “sàn khấu trừ nộp thay”. Nếu bạn bán hàng/kiếm tiền qua mạng xã hội, website riêng, nền tảng không có chức năng thanh toán… thì vẫn phải đăng ký, kê khai, nộp thuế trực tiếp theo quy định.
Thứ hai, dù đã bị khấu trừ trên sàn, bạn vẫn cần chuẩn hóa thông tin thuế và theo dõi tổng doanh thu. Cơ quan thuế nhấn mạnh người nộp thuế cần chú ý đăng ký, mã số thuế, đồng thời bạn có trách nhiệm cung cấp thông tin chính xác cho nền tảng và chịu trách nhiệm về nghĩa vụ thuế của mình.
Thứ ba, có cơ chế hoàn lại nếu tổng doanh thu dưới ngưỡng không chịu thuế và ngưỡng này thay đổi từ 2026. Thông tin từ cơ quan thuế cho biết, nếu trong năm đã bị khấu trừ/nộp thay nhưng tổng doanh thu toàn bộ hoạt động kinh doanh dưới mức không chịu thuế thì được hoàn lại.
Điều này rất quan trọng với creator “làm thêm”, doanh thu dao động theo mùa, có tháng bùng nổ, nhưng cả năm chưa chắc vượt ngưỡng.
Thuế không phải “cú đánh úp” nếu bạn coi nó là một phần của quản trị thu nhập. Mấu chốt của câu chuyện “thuế affiliate”, “thuế livestream”, “thuế KOL/KOC” không nằm ở việc sợ cơ quan thuế, mà nằm ở kỷ luật dữ liệu: tách bạch dòng tiền, lưu đối soát, và hiểu rõ mình đang tạo ra thu nhập theo mô hình nào.
Comments
Post a Comment